Helder

Helder

Lijkt het soepje te worden dat ik deze week aan jullie zal serveren als tussengerecht. Het is hier namelijk komkommertijd: weinig te beleven. Helder idee: misschien geeft een courgettesoep toch wat vulling.

Vruchtbaar bezoek

Afgelopen winter vertelde ik over een aantal sociale gevolgen van de migratie van vooral jongens via de “backway” naar Europa. Ik sprak toen in de buurtsuper met een jonge vrouw uit de buurt, die met de handschoen getrouwd bleek te zijn. In 2012, zij was toen 8 jaar, is haar echtgenoot al naar Europa vertrokken. In 2021 is ze met hem getrouwd via een gearrangeerde liaison en in 2022 heeft ze hem ontmoet toen hij hier op bezoek was. De echtgenoot is kunstgrasveldlegger in Keulen. Eind februari kwam hij drie weken naar Gambia tijdens de Ramadan en heeft hij een onderkomen in een naburig dorp gehuurd om zijn echtgenote nu “echt” te leren kennen. Ondanks het gebod dat tijdens de Ramadan tussen zons op- en -ondergang niet gegeten mag worden of genoten mag worden van andere geneugten des levens blijkt nu, niet toevallig na 9 maanden, dat zijn bezoek een vrucht heeft afgeworpen. Afgelopen zondag is Tulay bevallen van een gezonde zoon. Moeder en kind hebben we nog niet gezien, maar de grootouders voor wie dit het eerste kleinkind is stralen van oor tot oor. En het tonen van zo’n emotie is hier niet zo gebruikelijk. Gelukkig voor de kraamvrouw laat de verwekker zijn rollen kunstgras even voor wat ze zijn en komt hij één dezer dagen op kraambezoek.

Kindersterfte.

Zoals de meeste lezers waarschijnlijk weten is ons Gambiaanse avontuur begonnen met de bouw van de Baobab Nursery School in 2002. (Zie gambiahulp.com). De gelijknamige stichting betaalt nog steeds het grootste deel van de salarissen en zorgt voor het onderhoud van het gebouw en meubilair. Afgelopen week was ik op school om de salarissen voor november te brengen en natuurlijk met Ida Jallow, de headmistress, bij te praten. In onze boekenkast in Nederland stond al sinds 2010 een boek met prachtige foto’s van de kinderen op school..Een beroepsfotografe uit Nederland was toen op bezoek en schonk ons later dit fotoboek. We bedachten dat dit eigenlijk op school hoort en daarom bracht ik het nu naar Ida. Ze vond het prachtig om de kleuters van toen weer te zien. Opvallend dat ze de namen van alle kinderen nog weet en van velen ook wat ze nu doen: verpleegkundige, studerend aan de universiteit van Senegal, Tiktokker is zo maar een greep. Wat me frappeerde is dat ze van 5 kinderen vertelde dat ze inmiddels zijn overleden. Op dat moment realiseer ik me weer hoe hoog de kindersterfte hier is. Veel baby’s (en moeders) overlijden rond de geboorte, maar kennelijk dus ook nog na de kleuterleeftijd. WHO-cijfers: 45 van de 1000 kinderen sterft bij de geboorte, daarbij nog 45 kinderen voor de 1^e verjaardag en in totaal 200 van de 1000 kinderen vóór het 5^e levensjaar. Maar de kinderen uit dit fotoboek waren ouder van 5 jaar, dus…..Hoofdoorzaak van sterfte bij jonge kinderen is malaria. Het goede bericht is dat er deze week mensen van het ministerie van gezondheid aan de poort kwamen om te vragen of er ook kinderen onder de 5 jaar waren. Er wordt namelijk binnenkort begonnen met een vaccinatiecampagne met het nieuwe malariavaccin bij kinderen jonger dan 5 jaar.

Wat betreft de moedersterfte. In Gambia overlijden 300 moeders op 100.000 geboortes en in Nederland 6. Snelle rekensom: factor 50.

Op school worden bij de eerste schrijflessen kleine leitjes gebruikt om met krijt de eerste vaardigheden aan te leren. Dat scheel veel in de papierkosten. De leitjes zijn gemaakt van triplex en moeten zo nu en dan weer met matte verf geschilderd worden. Afgelopen week was het weer tijd voor mij om, uiteraard geheel onbezoldigd, 40 leitjes van een nieuwe matte laag te voorzien. Dat houdt deze pensionado van de straat.

Groene stroom.

De stroomverbruikers op ons erf draaien voor 98% op groene stroom. Toen ons huis in 2007 gebouwd werd, was Madiana niet verbonden met het elektriciteitsnet. Andere nutsvoorzieningen zoals waterleiding en riolering ontbreken nog steeds. De vraag van de Nederlander, die de bouw regelende was of we de accu’s wilden laden met zonnepanelen of met een generator. Omdat de eerste optie ons meer aansprak werden er 6 zonnepanelen op het dak van de schuur gelegd tegen een prijsje (!) van 1250,- € per stuk. Al snel bleek dat de productie van deze panelen veel te weinig was voor de verlichting en koelkast en niet te vergeten de waterpomp. Achter ons huis is een borehole = pijp 35 meter de grond in geboord. Op die diepte hangt de waterpomp, die dus het water eerst 30 meter moet oppompen en daarna nog waterdruk moet geven. De pomp verbruikt 800 Watt en dan is de groene stroom snel op. Binnen 1 week na ingebruikname van het huis, werd er een grote generator in een geluiddempende kast over de muur getakeld, zodat we aan het eind van de dag met het sonore gebrom de thuisbatterij-avant-la-lettre moesten opladen.

Op dit moment hebben we 21 panelen, waarvan de laatste serie per stuk meer produceren en de prijs per stuk ( 250,-€ ) een stuk lager is. Daarop kunnen we bij zonnig weer per 24 uur 3 huishoudens van stroom voorzien (3 koelkasten, 2 tv’s en in totaal 15 lampen voor buitenverlichting) en per dag ongeveer 2000 liter water oppompen.

Afgelopen week waren er een aantal zonloze dagen en dan ondervinden we wat sinds de energietransitie in Nederland minder zichtbaar is: aan het eind van de middag een voor 70% gevulde accu. Dat betekent dat we dan 2 uur de dieselgenerator moeten gebruiken om niet ’s ochtends bij het opstaan zonder water en een ontdooid vriesvak te zitten.

Spreekuurtje

Navelbreuk: de zuigeling met de forse navelbreuk, over wie ik vorige week schreef, kwam weer om te wegen: geen enkele gewichtstoename. Dat kan zowel betekenen dan zijn sterkere tweelingzus de borst van zijn moeder leeggedronken heeft voordat hij aangelegd wordt en dan “de hond in de pot” vindt als dat de moedermelkproductie terugloopt. We hebben nu een flesje (van een geefster uit Beilen) en een pak babyvoeding met bereidingsinstructie meegegeven als bijvoeding. Over 1 week maar zien of het effect heeft. Overigens heb ik met een Gambiaanse arts overlegd over het beleid bij een navelbreuk. Bij deze grote exemplaren is de breukpoort zo wijd dat de kans op een beklemde breuk nihil is. Er wordt gewacht tot de leeftijd van minstens 2 jaar voor een correctie.

Geen wortelabces : in de wachtkamer buiten de poort hoor ik al de luide, schorre stem van de vrouw van de imam. Nadat ze op hetzelfde ingestelde stemvolume heeft verteld over haar pijnklachten in nek, rug en gewrichten, samenvattend “pien in ’t lief” is de beurt aan haar meegekomen schoondochter. Zij heeft een dikke wang rechts, waarvan ik vermoed dat de zwelling veroorzaakt wordt door een abces van het gebit. Er blijkt echter een flinke diepe bacteriële ontsteking van de wang te zijn, uitgaande van een kloofje in de rechter mondhoek. Op mijn vraag hoe lang dit bestaat is het antwoord “Kunung ko “ofwel eergisteren. Deze infecties zie ik hier soms in korte tijd uitbreiden tot levensbedreigende proporties en daarom vertrekt ze met een hoge dosis van een breedspectrum antibioticum. Twee dagen later loop ik op weg naar de buurtsuper voor hun “huis ”langs en hoor ik de brulboeistem. In mijn beste Mandinka en met hulp van alle handen en voeten vraag ik hoe het met de mondhoek gaat. Uit de duisternis van het huisje verschijnt het gezicht van Isatou : al flink verbeterd. Mijn conclusie “Affysiata bakeh” ofwel flink verbeterd werd beantwoord met een luid “Yooo”.

Lastig. Sommige klachten zijn door de taal-en culturele barrière lastiger te tackelen. Een jonge vrouw, opvallend gekleed in een nauwsluitende, hippe lange broek met de bekende moderne rafelige gaten vertelt via Ali dat ze al een jaar niet ongesteld is. Ze heeft 2 kinderen van 14 en 7 jaar oud. Tussen de zwangerschappen is ze bij familyplanning geweest en heeft ze het Implanonstaafje onder de huid gehad. Haar menstruatiecyclus was altijd al traag, maar nu ziet ze helemaal geen bloed. Het is moeizaam om via vertaling duidelijk te krijgen wat haar vraag is: ongerustheid? Zwangerschapswens? Ik vind het in Nederland al lastig om in begrijpelijke taal de mogelijke oorzaken uit te leggen, maar hier is dat nog moeilijker. Welke kennis heeft mevrouw over menstrueren? Welke kennis heeft Ali hierover? Zijn er woorden in het Wolof waarmee Ali mijn uitleg kan vertellen?Uiteindelijk komen we erop uit dat ik zonder mogelijkheden voor verder onderzoek hier geen oplossing voor heb en raad haar aan om naar een gynaecoloog te gaan. Ze kan op haar 37^e natuurlijk ook al in de menopauze komen en dat is met een bloedonderzoek makkelijk uit te vinden.

Heerlijk avondje?

Afgelopen vrijdagavond, - Sinterklaasavond- lopen we samen in het donker de 200 meter die het erf van onze Gasselter buren van het onze scheidt na afloop van de vrijdagmiddagborrel. Omdat het hier pikdonker is en er geen vlak stuk in de weg zit, schijnen we met een zaklamp voor onze voeten. We bereiken veilig de poort van onze compound en het licht van de buitenlamp. Dan horen we snel naderend hoefgetrappel in het duister. en we drukken ons veiligheidshalve tegen de muur. Voordat ook maar de illusie bij ons kan opkomen dat het paard van Sinterklaas nadert, doemen er in vliegende vaart 3 hitsige ezels op, die we kort kunnen zien in het schijnsel van de lamp. We worden niet onder de voet gelopen en de ezels verdwijnen weer even snel in de duisternis als ze opdoemden.