Vis.

Ter info: het uploaden van foto's s nu gelukt. De video van de "vitB12 patiente houden jullie nog te goed.

Vis

Die lezers, die nu denken dat ze inderdaad wel aan een hoofdgerecht met vis-, sliptong, op huid gebakken zalmmoot, of kreeft- toe zijn, moet ik teleurstellen. Mijn brouwsel van deze week is gewoon opgehangen aan VIS

Afgelopen donderdag ging mijn alarm af om 07.00 uur. Jullie zullen dit waarschijnlijk een hondsvroeg wekmoment vinden voor pensionado’s en dat is het ook. Het is echter de beste tijd van de dag, vanwege de temperatuur, voor mij om te gaan joggen. Het woord hardlopen durf ik bij het tempo, dat ik inmiddels op mijn gevorderde leeftijd loop hier niet aan de laptop toe te vertrouwen. Het is zeven over zeven als ik de motor van de auto start en de poort door Ali geopend wordt. De thermometer van de auto geeft een buitentemperatuur van 72 graden Fahrenheit (de auto komt uit de VS) en dat betekent 22 graden Celsius. We zijn net op pad op de hobbelweg naar Madiana Centrum als we een buurvrouw passeren, die met een grote wasaker op haar hoofd langs de weg loopt. Binta is op weg naar Tanjeh, een vissersdorp op 6 kilometer van Madiana. Deze route legt ze 7 dagen per week af om in Tanjeh vis te kopen om die later op de markt in Madiana weer te verkopen. We geven haar een lift en ze stapt in met haar naar vis geurende bak. Op het kruispunt waar de taxibusjes hun klanten inladen staat het busje dat over een abominabel slechte weg ( Ijsselmeer-Noordwest 7-golven) naar het strand van Tanjeh rijdt. Er is nog maar 1 passagier in het busje. Dat betekent dat het nog lang (1 uur?2 uur?) kan duren voordat in dit 12-persoonsvervoermiddel het gewenste aantal van 20 mensen gestapeld is dat voldoende is om ritwinst te halen. De prijs van een ticket in dit OV bedraagt in de regentijd 25 dalasi (risico van stranding) en momenteel 20 dalasi (koers Euro 84). Zowel om wachttijd als om dalasi’s uit te sparen vraagt Binta of ze mag meerijden tot bij het strand, zodat ze snel voor slechts 15 dalasi’s naar Tanjeh kan via de asfaltweg. Op dit ritje van 15 minuten heb ik mooi de tijd om via tolk Ali over de vishandel te vragen. De visvangst met de houten boten loopt al jaren terug, waarschijnlijk door de grote vissersboten van China en Japan, die voor de kust vissen. Dat betekent dat de goedkoopste vis, de bongo-fish, voor veel mensen nauwelijks te betalen is.Binta vertelt geen vaste leverancier te hebben, maar net als veel vrouwen, op het strand rond te gaan om vis voor de beste prijs te kopen. Het komt voor dat er geen betaalbare vis voorhanden is en dan gaat ze weer naar huis. Het wordt me niet helemaal duidelijk hoe groot haar budget is om vis te kopen, maar zo te horen ligt dat rond de 10,-€.. De vis wordt duur betaald, zowel door de klant als de visvrouw.

Binta is in de terminologie van Ali de senior-wife van buurman Kemo. N adat de eerste vrouw van Kemo hem 5 kinderen gebaard had, is hij van haar gescheiden. Daarna heeft hij er maar twee tegelijk genomen, die hem inmiddels 8 recp.7 kinderen hebben opgeleverd. Soms werd hij binnen een paar weken 2 x vader. Naast deze perikelen van het hebben van twee vrouwen heeft Kemo het niet makkelijk gehad de laatste 20 jaar van de 72 jaar van zijn leven. Twintig jaargeleden heeft hij bij een motorongeluk een hele lelijke heupfractuur opgelopen. Na ettelijke operaties, onder andere in Nederland, kon hij weer lopen, zij het dat er nog steeds een sluimerende ontsteking is in zijn bovenbeen – een nooit helemaal genezen osteomyelitis-botontsteking--, die van tijd tot tijd zich via een fistel naar buiten ontlast, met pus en pijn. Tijdens de lift vanmorgen vertelt Binta dat Kemo weer veel nachtelijke pijn heeft en volgens de vertaling komt er water uit zijn been. Sinds 3 maanden is het kan lopen veranderd in kon lopen, want op een slechte vrijdagmiddag is hij bij het verlaten van de moskee op de knie van zijn tot dusver goede been gevallen. Hierbij heeft hij een lelijke breuk in het scheenbeen net onder de knie opgelopen. Een geadviseerde operatie met een tarief van 70.000 dal. kan hij natuurlijk niet betalen en daarom zit hij nu in een rolstoel in afwachting van een eventuele genezing van de breuk in een zodanig gunstige stand dat hij weer aan lopen kan gaan denken. Met de verkoop van vis zal zijn senior-wife dit bedrag niet kunnen ophoesten.

In mijn in Nederland verzamelde medicijnvoorraad zit nog wel een forse pijnstiller en een breedspectrumantibioticum. Dat zal mogelijk tijdelijk de fisteluitvloed doen stoppen en hem nachten met meer rust bezorgen.

Beleving

Ook al omdat ik afgelopen week zoals elk jaar om deze tijd verjaarde viel me weer eens op hoe verschillend onze tijdsbeleving is met die van de Gambianen. Nu ik elk jaar weer een jaartje erbij verzamel is voor mij de verjaardag een moment om even stil te staan bij de voortijlende tijd. Ik vraag me dan af wij mensen door de tijd bewegen of dat de tijd om ons heen voortgaat en ons links/rechts inhaalt. Bij het uitvragen van de klachten/symptomen van bezoekers van mijn spreekuur, is het vaak van belang om te horen hoe lang een klacht bestaat en hoe het verloop in de tijd is. Voor ons is dat vaak al lastig te vertellen en wij verbinden dan onze herinnering aan een gebeurtenis waarvan we weten op welke datum dat was. Hier noemen mensen als start van hun ziekzijn vaak de moslimfeestdagen: sinds de Ramadan, sinds Koriteh ( Suikerfeest),sinds Tobaski (offerfeest) en sinds het regenseizoen. Dat de Ramadan 4 weken duurt en het regenseizoen 4 maanden maakt voor hun tijdsbeleving niet uit. Het ziekzijn kan ook nog Ametalle ( al lang), Ametalle domanding ( tamelijk lang)of relatief kort Kunung Ko (eergisteren bestaan. Een gebeurtenis in de toekomst is al even diffuus, omdat mensen vooral bij de dag leven. Wanneer ik vraag om over 1 week terug te komen, dan wordt er steevast Insha-Allah = als Allah het wil aan toegevoegd. In de kerk waar ik als kind met mijn ouders kerkte, werd vaak de afkorting DV = Deo Volente=als God het wil aan een zin toegevoegd, maar ik vraag me af of dat in reformatorische kringen nog altijd gebruikelijk is.

Maar misschien moeten we de vliegende tijd maar vergelijken met de ervaring, die je hebt in een voortsnellende trein. We zeggen dat het landschap aan je voorbijtrekt, terwijl ik werkelijkheid natuurlijk de trein door het landschap beweegt. Onze tijd stopt pas als we "uit de tijd” zijn.

Spreekuurtje

Ali S : in februari schreef ik over een vriend van “onze Ali ”die aangereden was door een auto en fracturen in zijn voet had. Ik heb hem toen bezocht, op zijn verzoek het loodzware gips verwijderd met zaag en tang en hem oefeningen gegeven. Hij kwam nu te voet uit zijn dorp om mij te bedanken voor de hulp. Zijn voet zit er wel wat scheef aan, maar hij kan zelfs alweer wat voetballen met zijn zoontje. Zijn oma, die ik in februari ook bezocht en diep dement in bed ligt, is nog steeds zonder het zelf te beseffen in leven. Wonderen bestaan.

Neurologisch beeld. Begin februari in het schrijfsel “Cob(r)aatje schreef ik over een ongeveer 40-jarige vrouw, die in de loop van de tijd ( maar welke tijd?) zwabberbenen, slingerarmen, slikklachten, maagklachten, bloedarmoede en doofheid had ontwikkeld. Omdat ik de afgelopen 10 jaar twee keer iemand met een dergelijk ziektebeeld onvoorstelbaar heb zien opknappen met vitamine B12 injecties, heb ik die voor haar gekocht en 2x geïnjecteerd. Na ons vertrek is ze doorgegaan met de vloeistof te drinken. Ze kwam toen achter op de motor en kon niet zelfstandig lopen door wankel evenwicht. Nu kwam ze te voet met haar zoons, een afstand van 3 km door het zand. De coördinatie van armen en handen is weer normaal, maar ze loopt nog onzeker en is nog doof. De zoon vertelt dat de vitamine sinds 3 maand op is en het sindsdien weer slechter gaat.We hebben nu mooi een paar maanden op haar op te laden met het middel per injectie. Zouden wonderen zich kunnen herhalen? Op de video boven dit stukje kun je haar zien lopen (met toestemming)

Visite lopen. Dinsdag ging ik met Ali en fysiotherapeut Jay (voor het eerst in Gambia) een visite lopen bij een man die in oktober in het donker met zijn motor tegen een lading gravel is gereden. De man, een buurtwinkelier uit Guinee, zat in de woonkamer op de bank met een onooglijke vieze gipsspalk om zijn linker bovenarm. De gipsspalk zat van zijn oksel tot onder zijn elle boog. Uit de ontslagbrief kon ik nauwelijks iets ontcijferen, maar gelukkig hij had een foto van de röntgenopnames op zijn telefoon. Daarom was een hele lelijke breuk onder de kop van zijn bovenarm te zien, waarbij de stand van de kop fors afwijkend was. Zo te zien zat ik kop ook niet fraai in de gewrichtskom. Het lijkt me dat hier geopereerd had moeten worden. Het gips slobberde overigens om zijn bovenarm, dus veel nut had het niet. Begin januari is er een controle gepland in de traumakliniek. Hij vertelde dat zijn familie er op aandrong om een traditionele bottenrechtzetter deze breuk te laten herstellen. Dat heb ik afgeraden. Voor mij was hier geen heilzame arbeid te verrichten, dus we liepen door het zand langs armelijke huisjes weer naar huis.

Midnight.

Sinds onze hond Musoo zo jammerlijk om het leven kwam, loopt weduwe-zus Lady met haar ziel onder één van haar poten. Ze is duidelijk minder actief, eet wisselend slecht en wil de hele dag wel aangehaald worden. Hoewel de daarvoor geldende rouwperiode nog niet verstreken is, zijn we zaterdag naar Animal Care foundation the Gambia gegaan. Op internet en Facebook is veel info en foto’s te vinden. De ongeveer 60-jarige Oostenrijkse mevrouw vangt hier sinds 1995 honden op de op straat zwerven, verwond of ziek zijn of als puppie op het strand zijn achtergelaten. Op haar erf lopen veel honden rond en daarnaast heeft ze nog 2 vertrekken als ziekenboeg waar honden liggen, die behandeld worden. Op Facebook zagen we dat de inmiddels gevaccineerde en gecastreerde jonge hond, genaamd Midnight, rijp was voor adoptie na behandeling van wonden en parasieteninfecties. Midnight is jonger dan 1 jaar en is een lookalike van onze zeven jaar geleden labrador Nelson en van Musoo. De kennismaking ging prima en we hebben Midnight meegenomen naar huis. Lady was direct enthousiast en wil spelen, maar Midnight moet nog even wennen. Kortom: weer een nieuwe bewoner van Toubabokunda. Vanmorgen aan de gezamenlijke ontbijttafel, hebben we gebrainstormd over een andere naam en zijn we uitgekomen op Hunter.

Inmiddels daalt de temperatuur hier ‘snachts onder de twintig graden, zodat we genoodzaakt zijn om in de loop van de nacht een fleecedekentje over te trekken.